Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Là Gì? 5 Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Phổ Biến Nhất

-
Khái niệm phương pháp dạy học tích cực là nói về việc áp dụng những phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, sự sáng tạo của người học. Đây rõ ràng không phải là khái niệm, hay lý thuyết suông mà nó đã và đang được áp dụng cực kỳ hiệu quả. Cùng tìm hiểu top 10 phương pháp dạy học tích cực thành công nhất hiện nay nhé.

Thế nào là phương pháp dạy học tích cực?

Phương pháp dạy học tích cựclà một phương pháp đã được đề cập vào nền giáo dục khá lâu, bằng việc đưa ra kết luận cuối cùng, cách dạy học này gợi ý cho các bạn những câu trả lời mở, thảo luận các quan điểm của mình và đưa ra cách giải quyết vấn đề hiệu quả.

Bạn đang xem: Phương pháp dạy học tích cực là gì? 5 phương pháp dạy học tích cực phổ biến nhất


*

Phương pháp này sẽ tập trung vào sử dụng tư duy của bạn một cách sáng tạo, có tính chủ động và tích cực của học sinh, giáo viên sẽ là người hướng dẫn cũng như gợi mở vấn đề cho bạn.

Để có thể áp dụng những phương pháp dạy học hay và tích cực, đòi hỏi giáo viên cần có trình độ chuyên môn sâu về kiến thức, cùng sự bản lĩnh và nhiệt huyết trong công việc.

Đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả

Đổi mới phương pháp dạy họclà chuyển từ hình thức giáo dục chương trình tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, có nghĩa là từ quan tâm học sinh học được những gì sang quan tâm học sinh vận dụng được cái gì.

Để đáp ứng được những điều này, giáo viên phải thay đổi phương thức dạy học, bỏ đi cách dạy theo lối“truyền thụ một chiều”sang cách dạy mới nhằm rèn luyện kỹ năng, vận dụng các kiến thức, hình thành nên năng lực và phẩm chất của học sinh.

Dạy học tích cực là gì?

Dạy học tích cựclà cách nói về phương pháp dạy học giáo dục, là cách dạy học theo hướng phát huy tinh thần học tập tích cực, tư duy và sáng tạo của học sinh.

Phương pháp dạy học tích cựclà hướng đến nhiều hoạt động khác nhau trong học tập, phát triển tính sáng tạo của học sinh. Chú ý rằng, ở phương pháp này thường sẽ tập trung vào phát huy tính tích cực của người học, và người dạy sẽ thông qua các kỹ thuật dạy học tích cực để bài giảng được hiệu quả nhất.

Tuy nhiên, để dạy học theo phương pháp tích cực thì các buổi học giáo viên cần phải nỗ lực nhiều hơn so với phương pháp dạy học thụ động. Giảng viên cần phải có bản lĩnh và chuyên môn cao, có sự nhiệt huyết và hoạt động hết công suất trong quá trình dạy học.

Ý nghĩa của phương pháp dạy học tích cực

Khi nói về phương pháp dạy học tích cực là nói đến cách dạy học, mà ở đó giáo viên sẽ là người khơi gợi, truyền đạt nội dung gợi mở các vấn đề để học sinh cùng bàn luận và đưa ra luận điểm của mình. Tìm ra được điểm mấu chốt cũng như những vấn đề liên quan. Phương pháp này lấy sự chủ động tìm tòi và tư duy của học sinh để làm nền tảng, giáo viên chỉ là người dẫn dắt gọi mở vấn đề cho học sinh.

Top 10 phương pháp dạy học tích cực thành công nhất hiện nay

Phương pháp vấn đáp


*

phương pháp vấn đápnày là một sự lựa chọn rất quen thuộc và được áp dụng nhiều trong công tác dạy học. Phương pháp này là việc học sinh sau khi đã tiếp thu được những kiến thức trong quá trình học tập, thì sẽ kiểm tra bằng hình thức vấn đáp với giáo viên hoặc cùng bạn học thay cho việc kiểm tra trên giấy như cách truyền thống.

Cần chuẩn bị câu hỏi ban đầubằng cách xây dựng một hệ thống câu hỏi gồm 2 nhóm: câu hỏi chốt, câu hỏi khái quát và câu hỏi mở rộng, câu hỏi bổ sung. Xem xét về sự phù hợptrong hệ thống câu hỏi với yêu cầu: câu hỏi rõ ràng, dễ hiểu, có độ chính xác hoặc tương đồng với câu trả lời mong muốn.

Phương pháp dạy học tích cực – đặt và giải quyết vấn đề

Giải quyết vấn đềlà một vai trò vô cùng quan trọng trong việc phát triển tư duy của con người. Mục đích của phương pháp đặt và giải quyết vấn đề đó là giúp rèn luyện năng lực của bản thân và đưa ra những giải pháp nhanh. Phương pháp này không chỉ áp dụng trong môi trường học tập mà còn cho môi trường doanh nghiệp, áp dụng trong việc giải quyết công việc và quản lý nhân viên.

Phát hiện vấn đề:Học sinh phân tích về tình huống được đưa ra, phát hiện và trình bày rõ ràng vấn đề đó. Nội dung giải quyết vấn đề:Học sinh tìm ra phương án để có thể giải quyết vấn đề đó, theo hướng tốt nhất và đạt hiệu quả cao. Giải quyết vấn đề:Từ những phương án được đưa ra, sau đó học sinh sẽ chọn lựa phương án tốt nhất, so sánh và phân tích, đánh giá mức độ giải quyết vấn đề nào sẽ là tối ưu và giải quyết.

Phương pháp hoạt động nhóm


*

Dạy học cho các hoạt động nhóm làmột hình thức dạy học chia lớp học thành các nhóm nhỏ, tham gia thực hiện các nhiệm vụ được giao trong thời gian đã cho và tự hoàn thành nhiệm vụ đã giao. Kết quả của bài tập sẽ được thầy cô và các bạn đánh giá khi trình bày trước lớp.

Các tiêu chí để thành lập nhóm:

Nhóm gồm những người tự nguyện tham gia, có thể đã chơi với nhau từ trước. Các nhóm có thể được tự sắp xếp hoặc gọi theo danh sách hoặc đếm theo số thứ tự. Phân nhóm dựa vào năng lực học tập Phân chia các nhóm có bài tập khác nhau Các nhóm cố định trong một thời gian dài. Các bạn có học lực khá có thể hỗ trợ các bạn học sinh yếu kém.

Ưu điểm của việc dạy học theo nhóm:

Phát huy khả năng làm việc và có tính trách nhiệm của học sinh Phát triển khả năng giao tiếp tốt Hỗ trợ quá trình học tập mang tính tập thể Tăng sự tự tin của học sinh Đạt hiệu quả cao và đánh giá được năng lực của bản thân

Nhược điểm của phương pháp làm việc nhóm:

Cần có thời gian để tổ chức hoạt động Kết quá nhiều khi không đúng với mong muốn ban đầu Lớp dễ bị ồn ào

Phương pháp dạy học theo dự án

Dạy học theo dự án làphương pháp mà người học có thể thực hiện được nhiệm vụ của mình đã được giao và có thể phù hợp để tạo nên sản phẩm ngay trên lớp.

Có thể phân loại theo sau:

Theo chuyên môn giảng dạy Sự tham gia của người học Theo sự tham gia của giáo viên Theo thời gian và nhiệm vụ

Tiến trình dạy học theo dự án:

Xác định vấn đề và mục đích của dự án đã soạn Xây dựng cho kế hoạch của dự án sẽ thực hiện Thực hiện dự án Trình bày nội dung của dự án Đánh giá chất lượng của dự án

Cách giảng dạy – đóng vai


*

Với phương pháp này là để học sinh tự đóng vai trong các tình huống hay câu chuyện đưa ra. Để các bạn tự nhận thức và áp dụng kiến thức học được. Cách giảng dạy tích cực này có thể áp dụng vào nhiều lĩnh vực khác nhau và có thể giải quyết các vấn đề đó cùng nhóm của mình.

Phương pháp khám phá – WEBQUEST

Phương pháp khám phá – WEBQUESTlà một phương pháp khá phổ biến hiện nay được áp dụng nhiều trong môi trường đại học và cao đẳng. Yêu cầu các học sinh phải sử dụng các thiết bị công nghệ thông tin để tìm kiếm bài học và tự học tập.

Kỹ năng thuyết trình

Cách thuyết trình hay còn gọi làphương pháp trình bày tài liệutrước mọi người, thời gian chuẩn bị có thể là ngay tại lớp hoặc có thời gian tìm hiểu từ trước về chủ đề được cho.

Kỹ thuật dạy học tích cực – Sơ đồ tư duy


*

Phương pháp sơ đồ tư duy (Mindmap)là việc thay vì ghi chép toàn bộ các nội dung bài học như bình thường. Mà thay vào đó là viết ra những ý chính, trọng tâm của bài học để từ đó học sinh tự triển khai nội dung và tư duy ghi nhớ của mình.

Phương pháp dạy theo góc

Bản chất của phương pháp dạy học theo góc là việc giáo viên tổ chức các góc học tập ở các cách học khác nhau, tạo điều kiện cho học sinh được học theo cách mình muốn và không bị ràng buộc. Phương pháp này tạo hứng thú học tập của học sinh, nhằm nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, giúp tiết học được thành công hơn.

Phương pháp trò chơi

Trong buổi học, việc kết hợp các trò chơi nhỏ để ôn lại kiến thức hay giải đáp nhanh. Cách dạy này sẽ giúp cho các bạn học sinh ghi nhớ bài giảng được nhanh và lâu hơn những thông tin được truyền tải. Nâng cao khả năng thực hành, khám phá và phát triển khả năng giao tiếp, học sinh trở nên năng động hơn.

Điều kiện tiến hành phương pháp giảng dạy tích cực

Đối với vai trò giáo viên

Các giáo viên đứng lớp trực tiếp dạy học phải là người nắm chắc kiến thức thật tốt, đã trải qua quá trình đào tạo có tính chuyên môn. Nhằm để thích nghi tốt những thay đổi trong hình thức giáo dục, nâng cấp những chức năng và nhiệm vụ của một người giáo viên thật hiệu quả.

Đối với vai trò học sinh

Học sinh phải có cách để xây dựng những phẩm chất của bản thân. Nhằm để thích nghi tốt các phương pháp dạy học mới, nâng cao tính tự giác và mục tiêu trong học tập cùng với những trách nhiệm đối với hoạt động nhóm,…

Vai trò của phía nhà trường

Người chịu trách nhiệm để triển khai phương pháp dạy học là hiệu trưởng. Người sẽ đồng thời nhấn mạnh, phát triển các công tác giảng dạy tích cực. Đưa ra các đề xuất mang tính tiến bộ hoặc cải cách giáo viên, hiệu trưởng cần luôn giữ được thái độ tôn trọng và đồng tình với những ý kiến đóng góp dù là nhỏ nhất.

Vai trò của sách giáo khoa

Những chương trình dạy học trong sách giáo khoa thường khá nặng và có khối lượng kiến thức lớn. Vì thế nên giảm bớt nội dung học thuộc, các câu hỏi tại sao và hạn chế tối đa những kết luận mang tính chất áp đặt. Thay vào đó là bổ sung những kết luận mang tính chất logic, thực tiễn, có tính nhận thức cao và phát triển được tư duy thông minh của học sinh qua nội dung của bài học.

Hy vọng là những thông tin chia sẻ phía trên, nhà trường và giáo viên sẽ có thể tham khảo và chọn lựa đượcnhững phương pháp dạy học tích cựcphù hợp và tốt nhất để áp dụng tốt trong công tác giảng dạy. Từ đó giúp cho nền giáo dục có sự cải tiến và tiếp thu được nhiều kiến thức mới.

Phương pháp dạy học tích cực là gì? Những phương pháp dạy học tích cực nào được ưu tiên ứng dụng vào việc dạy học? Cùng tìm câu trả lời qua bài viết sau.

Một trong những phương pháp dạy học thúc đẩy mạnh mẽ sự sáng tạo và tính chủ động ở học sinh không thể không kể đến các phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp này cũng đang được ứng dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Vậy cùng tìm hiểu qua bài viết để biết thêm phương pháp dạy học này là gì.

1. Phương pháp dạy học tích cực là gì?

1.1. Phương pháp dạy học là gì?

Phương pháp dạy học chính là cách thức tổ chức bài học giữa người dạy và người học, nhằm đạt được mục tiêu dạy học trong từng bài học nhất định. Mỗi người có một phương pháp dạy học khác nhau tùy vào tính chất, nội dung của bài học mà không cần thiết phải tuân theo một phương pháp nhất định nào.

1.2. Thế nào là phương pháp dạy học tích cực

Những phương pháp áp dụng kĩ thuật dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh được gọi là những phương pháp dạy học tích cực.

Xem thêm: Top 7 mặt nạ cho mắt thâm - mua online mặt nạ mắt chính hãng, giá tốt

Trong những bài giảng bình thường, giáo viên luôn là người dẫn dắt bài giảng và đưa ra một kết luận cuối cùng để học sinh có thể ghi chép, học thuộc sau buổi học kết thúc. Trong các phương pháp dạy học tích cực, giáo viên không phải là người đưa ra kết luận cuối mà giáo viên sẽ đưa ra gợi ý chung, đẩy sự tích cực vào học sinh, học sinh cần phải thảo luận và cùng tìm ra kết quả, kết luận bài học.

*
Các phương pháp dạy học tích cực phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của học sinh.

Phương pháp này đòi hỏi học sinh phải tự tư duy, chủ động đúc kết kiến thức qua bài giảng, giáo viên chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn, mở đường cho các kết quả bài học.

2. Ưu điểm của các phương pháp dạy học tích cực

2.1. Ưu điểm đối với người dạy

Bài giảng thêm phần sinh động: Nhờ vào phương pháp này, bài giảng của giáo viên trở nên sinh động và có ý nghĩa hơn, đồng thời thầy cô sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh và nâng cao uy tín giảng dạy.

2.2. Ưu điểm đối với người học

Chủ động hơn trong việc học: Với phương pháp này, yếu tố quyết định buổi học có thành công hay không là do sự tham gia xây dựng bài sôi nổi của học sinh. Học sinh sẽ được chia sẻ kiến thức, chủ động tiếp thu kiến thức không những qua thầy cô mà còn qua các bạn trong lớp.

Kích thích khả năng sáng tạo: So với việc để thầy cô hướng dẫn và học sinh chỉ việc ghi chép như trước đây, khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, học sinh được phép thoải mái sáng tạo, giúp trí tưởng tượng về khối kiến thức vượt xa hơn.Ghi nhớ bài giảng lâu hơn: Hầu hết những ý tưởng mình tự nghĩ ra thì sẽ nhớ lâu hơn, trong bài học cũng vậy. Học theo phương pháp tích cực sẽ giúp học sinh nhớ lâu hơn, ứng dụng vào thực tế hiệu quả hơn.

3. Đặc trưng phổ biến của các phương pháp dạy học tích cực

Các phương pháp kĩ thuật dạy học tích cực được đánh giá là những phương pháp mang đến hiệu quả giảng dạy và học tập tốt.

*
Dưới đây là những đặc trưng phổ biến nhất của phương pháp dạy học tích cực:

3.1. Dựa vào các hoạt động của học sinh

Giáo viên sẽ tổ chức bài giảng thông qua chuỗi các hoạt động của học sinh, chuỗi hoạt động này sẽ liên quan chặt chẽ tới kiến thức bài học. Theo hình thức này, giáo viên sẽ không đưa ra sẵn khối kiến thức mà chỉ là người đứng ra tổ chức, giúp học sinh tự nhớ lại bài học trước và cùng với sức sáng tạo những ý kiến mới để tự xây dựng nên khối kiến thức và kết luận cho chính mình.

3.2. Chú trọng hướng tới phương pháp tự học

Các phương pháp dạy học tích cực chú trọng hướng học sinh tìm các nguồn tài liệu cơ bản trong sách giáo khoa và rộng hơn là tài liệu trên báo chí, mạng internet,...giúp học sinh có thói quen luôn hướng tới tìm tòi những nguồn kiến thức mới.

3.3. Học tập cá thể phối hợp với học tập nhóm

Với nguồn kiến thức tự tìm tòi, học sinh có thể thảo luận với nhau giúp cho mỗi học sinh vừa tự học một cách độc lập, vừa hợp tác chặt chẽ với các cá thể khác trong nhóm. Nhằm tăng khả năng giao tiếp và nhờ đó tiếp cận, phát hiện và tìm tòi kiến thức mới từ cả thầy cô lẫn bạn bè.

3.4. Kết hợp đánh giá của giáo viên và học sinh

Thông qua hệ thống câu hỏi, học sinh tự đánh giá chất lượng bài học. Chú trọng phát triển tự đánh giá bản thân và đánh giá lẫn nhau của những thành viên cùng nhóm. Từ đó tìm ra nguyên nhân cách sửa đổi và rút kinh nghiệm dành cho những bài học sau.

4. Các phương pháp dạy học tích cực phổ biến

Hiện nay có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực được các nhà nghiên cứu giáo dục đưa ra nhằm cải thiện khả năng tiếp thu kiến thức đồng thời phát triển kỹ năng toàn diện của học sinh. Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả các phương pháp, giáo viên cần phân tích bài giảng, chọn ra phương pháp dạy học phù hợp nhất. Sau đây là những hệ thống phương pháp dạy học tích cực nổi bật:

4.1. Phương pháp dạy học theo nhóm

Thầy cô sẽ chia lớp thành nhiều nhóm khác nhau, đưa ra mỗi nhóm một chủ đề yêu cầu thảo luận trong một thời gian nhất định. Các nhóm sẽ thảo luận vấn đề của mình được giao và trình bày trước lớp những kiến thức cơ bản và rút ra kết luận của nhóm. Thầy cô có thể đặt điều kiện cho mỗi thành viên trong nhóm đều có khả năng trình bày và trả lời câu hỏi của các nhóm khác đề ra.

*
Phương pháp học tập theo nhóm giúp mỗi thành viên trong nhóm đào sâu hơn kiến thức về vấn đề được giao.

Ưu điểm: Phát huy tinh thần làm việc theo nhóm, giúp học sinh cải thiện khả năng giao tiếp và có trách nhiệm hơn. Ngoài ra còn giúp mỗi thành viên trong nhóm đào sâu hơn kiến thức về vấn đề được giao.

Nhược điểm: Năng lực và số lượng thành viên trong một nhóm khó đồng đều, nếu phần thảo luận nhóm không hiệu quả thì chất lượng buổi học cũng không hiệu quả.

4.2. Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình

Với phương pháp này, giáo viên sẽ kể một câu chuyện có thật, hoặc cho học sinh xem hình ảnh, video, nghe đoạn âm thanh. Sau đó đưa ra vấn đề của tình huống và giao nhiệm vụ cho học sinh tìm ra kết luận và kiến thức nhân văn có trong tình huống đó.

Ưu điểm: Đây là một phương pháp tạo hứng thú trong việc động não, nâng cao khả năng tư duy của học sinh.

Nhược điểm: Hình thức tổ chức cồng kềnh cần nhiều thiết bị, đồ dùng phụ trợ, nếu tiết học diễn ra ngắn sẽ không đủ thời gian để vừa đưa ra tình huống, vừa giải quyết vấn đề và đưa ra kết luận.

4.3. Phương pháp nhập vai

Trong phương pháp này, giáo viên sẽ đưa ra một hoặc nhiều tình huống, chia lớp thành nhiều nhóm nhập vai và diễn thử những cách ứng xử liên quan đến tình huống đó. Tuy nhiên việc nhập vai diễn theo tình huống là một phần, phần chính là từng nhóm phải đưa ra được kết luận về tình huống. Cuối cùng giáo viên sẽ đưa ra định hướng về những kết luận đó phần nào đúng và chưa đúng giúp học sinh hiểu sâu hơn về giá trị nhân văn trong mỗi tình huống.

Ưu điểm: Giúp buổi học trở nên thú vị, phát huy được năng khiếu tiềm ẩn của mỗi học sinh. Gắn kết các thành viên trong nhóm và giúp nâng cao khả năng giao tiếp

Nhược điểm: Thời gian chuẩn bị khá lâu, cần có một kế hoạch rõ ràng. Năng khiếu thành viên của mỗi nhóm dễ bị chênh lệch.

4.4. Phương pháp tổ chức trò chơi

Đây là phương pháp lồng ghép trò chơi vào bài học để giải quyết một vấn đề nào đó. Đây được coi là một trong những phương pháp dạy học mới giúp tăng sự hứng thú, kích thích học sinh tìm hiểu vấn đề mạnh mẽ hơn.

Ưu điểm: Không tốn nhiều thời gian của tiết học, tạo không khí sôi động, kích thích sự hiếu thắng, giúp học sinh tìm tòi kiến thức bài học sâu hơn.

Nhược điểm: Khó kiểm soát sự tham gia đồng đều của học sinh, có khả năng gây ồn ào, mất kiểm soát về trật tự lớp học.

4.5. Phương pháp dự án

Đây là phương pháp đòi hỏi học sinh phải thực hiện một chuỗi nhiệm vụ gắn liền với thực tế kết hợp giữa lý thuyết bài học và thực hành. Nhiệm vụ tìm hiểu vấn đề bao gồm lập kế hoạch, thực hiện nội dung dự án và cuối cùng là đánh giá kết quả của dự án. Phương pháp này thường được thực hiện theo nhóm.

*
Phương án học tập theo dự án đòi hỏi học sinh phải thực hiện một chuỗi nhiệm vụ gắn liền với thực tế kết hợp giữa lý thuyết bài học và thực hành.

Ưu điểm: Giúp học sinh đào sâu hơn đồng thời ghi nhớ lâu hơn khối kiến thức bài học. Phát huy tính tự lực cá nhân trong tập thể nhóm.

Nhược điểm: Khó tổ chức, khó đồng nhất quan điểm giữa cá nhân và tập thể nhóm. Vì phương pháp này cần tính tự lực cao nên chỉ cần một thành viên trong nhóm có thái độ bỏ bê nhiệm vụ thì chất lượng bài tập nhóm sẽ ảnh hưởng và không có kết quả cao.

Kết luận

Phương pháp dạy học tích cực là một phương pháp mang lại rất nhiều lợi ích cho cả giáo viên và học sinh. Nền giáo dục nước nhà đang dần đổi mới theo từng năm, vì vậy cả người dạy và người học đều cần áp dụng các phương pháp học tập mới để phát triển bản thân và thích nghi tốt với nhiều đổi mới. Chung quy lại cũng là mục đích giúp cho nền giáo dục trở nên vượt trội. Hy vọng qua bài viết tìm hiểu về các phương pháp dạy học tích cực giúp người đọc hiểu thêm dạng phương pháp dạy học này và áp dụng hiệu quả.